Ұшаққа келісімшартқа қол қою мен қазақстандық ту астындағы алғашқы ұшу арасында рәсімдер жиынтығы тұр: кедендік рәсімдеу, мемлекеттік тізілімге енгізу, ұшуға жарамдылық сертификатын алу және бірқатар ілеспе құжаттар. Төменде реттілік, әр қадамда не қажет екені және қандай мерзімдерді жоспарлау керектігі қарастырылған.
Кім реттейді және талаптарды қайдан қарау керек
Елдегі азаматтық авиацияны Қазақстан авиациялық әкімшілігі реттейді. Оның сайтында тіркеу рәсімдерінің тізбесі жарияланған — әуе кемесін мемлекеттік тіркеуден бастап тізілімге өзгеріс енгізу және одан шығаруға дейін.
Сонда қажет болатын ілеспе құжаттар да жинақталған: типтік сертификатты тану, ұшуға жарамдылық сертификаты, шу бойынша сертификат, радиоберуші аппаратураны пайдалануға рұқсат. Әрқайсысы бөлек рәсімделеді, оларды дәйекті емес, қатар жүргізген жөн.
Бөлек түрде әкімшілік кепіл шарттарын және қайтарып алынбайтын өкілеттіктерді мемлекеттік тіркеуді жүргізеді — соңғысы Қазақстанның Кейптаун конвенциясы аясында жұмыс істейтінін білдіреді. Қаржыландыру тартылған мәміле үшін бұл маңызды.
Бірінші қадам: кедендік рәсімдеу
Қазақстан Еуразиялық экономикалық одаққа кіреді, әкелу ережелері одақтық кеден заңнамасымен айқындалады. Іс жүзінде бұл аймақтың бірқатар елдерімен бірыңғай тәртіпті, сонымен қатар жіктеу, декларациялау және төлемдерді төлеу бойынша одақтық талаптарды сақтау қажеттігін білдіреді.
Негізгі мәселе — әкелу режимі. Баж бен ҚҚС төлей отырып тұрақты импорт машинаға айналымда шектеусіз одақ тауары мәртебесін береді. Уақытша әкелу төлемдердің бір бөлігін кейінге қалдырады, бірақ мерзім мен пайдалану бойынша шарттар қояды, оларды бұзу кейінге қалдыруды дереу міндеттемеге айналдырады.
Нақты мөлшерлемелер мен қолданылатын жеңілдіктер әуе кемесінің түріне, массасына және мақсатына байланысты, сондықтан есептеу кеден брокерімен бірге алдын ала жасалады.
Екінші қадам: мемлекеттік тіркеу
Мемлекеттік тізілімге енгізу үшін құжаттар топтамасымен өтініш беріледі. Міндеттілердің қатарында — ұшуға жарамдылық нормаларына сәйкестігін куәландыратын және әуе кемесін әзірлеуші мемлекет берген типтік сертификаттың электрондық көшірмесі.
Бұдан бөлек меншік құқығы расталады, әуе кемесі мен оның иесі туралы деректер беріледі, машина жаңа болмаса — алдыңғы тізілімнен шығару туралы құжаттар. Өндірушіден келген жаңа ұшақтар үшін тізбек қысқарақ.
Нәтижесінде мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беріледі, машина UP- префиксімен қазақстандық форматтағы борт нөмірін алады. Осы сәттен бастап ол қазақстандық реттеушінің қадағалауында болады.
Үшінші қадам: ұшуға жарамдылық сертификаты
Тіркеу тиесілікті растайды, ұшуға жарамдылық сертификаты — техникалық жағдайды. Бұл нақты данананың ұшуға жарамдылық нормаларына сәйкестігін куәландыратын жеке құжат, онсыз ұшу мүмкін емес.
Жаңа ұшақ үшін рәсім өндіруші елдің экспорттық сертификатына және зауыт құжаттарына сүйенеді. Пайдаланылған машина үшін тексеру көлемі үлкенірек: нақты жағдай, формулярлардың толықтығы, ұшуға жарамдылық директиваларының орындалуы бағаланады.
Қатар шу бойынша сертификат және радиоберуші аппаратураға рұқсат рәсімделеді. Олардың әрқайсысы жеке-жеке күрделі емес, бірақ бірге алдын ала жоспарлауды қажет ететін мерзімдер жиынтығын береді.
Төртінші қадам: пайдалану
Тіркеу мен ұшуға жарамдылық ұшақтың ұшуына мүмкіндік береді, бірақ реттеуші тұрғысынан оны кім басқаратыны туралы сұраққа жауап бермейді. Жеке пайдалану үшін талаптар бір, коммерциялық үшін — пайдаланушы сертификаты, ал оқу орталығы үшін — жеке АОО сертификаты.
Бұл мәселе сатып алудан кейін емес, оған дейін шешіледі. Таңдалған схемаға қызмет көрсету, экипаж, құжаттама талаптары және түптеп келгенде иелену экономикасы байланысты.
Бөлек міндет — ұшуға жарамдылықты сақтауды ұйымдастыру: реттеушіде тағайындалған жауапты тұлғаға және техникалық қызмет көрсету бағдарламасына талаптар бар.
Тіркеуден кейін не болады
Тіркеу туралы куәлік пен ұшуға жарамдылық сертификаты — соңғы нүкте емес. Одан әрі ұшуға жарамдылықты сақтау басталады: техникалық қызмет көрсету бағдарламасын орындау, ұшуға жарамдылық директиваларын қадағалау, формулярларды жүргізу.
Тізілім деректердің өзектілігін сақтауды талап етеді: иесінің ауысуы, жинақтың өзгеруі, жаңа жабдықты орнату — мұның бәрі тізілімге және куәлікке өзгеріс енгізу арқылы көрсетіледі.
Бөлек түрде ұшуға жарамдылық сертификатын ұзарту жүргізіледі. Бұл әкелу кезіндегі бір реттік әрекет емес, машинаның жағдайы мен регламенттің орындалуына байланысты тұрақты рәсім.
Шетелдік тізілім балама ретінде
Әрбір иесі машинаны Қазақстанда тіркемейді. Аймақтағы борттардың бір бөлігі шетелдік тізілімдер астында пайдаланылады — бұл өз негіздері мен өз шығындары бар заңды тәжірибе.
Шетелдік тіркеу пайдасына дәлелдер: пысықталған рәсімдер, болжамды мерзімдер, халықаралық ұшуларда туды тану және жекелеген жағдайларда салықтық ойлар. Қарсы дәлелдер: шетелдік реттеушімен және ел сыртындағы ұйыммен өзара әрекеттесу қажеттігі.
Негізінен Қазақстан ішінде ұшатын машина үшін ұлттық тіркеу операциялық тұрғыдан қарапайымырақ. Белсенді халықаралық бағдарламасы бар борт үшін таңдау айқын болудан қалады.
Процеске кім қатысады
Иесі тарапынан рәсімдерге бірнеше маман қатысады, оларды алдын ала тартады. Кеден брокері әкелу режиміне, жіктеуге және төлемдерді есептеуге жауап береді. Заңгер меншік құқығы мен иелену құрылымын сүйемелдейді.
Ұшуға жарамдылықты сақтау жөніндегі ұйым техникалық құжаттама мен қызмет көрсету бағдарламасын өз мойнына алады. Коммерциялық пайдалану немесе оқу орталығы жоспарланса — пайдаланушы сертификатымен жұмыс қосылады.
Ұшақ жеткізушісі зауыттық бөлікке жауап береді: ұшуға жарамдылықтың экспорттық сертификаты, жеткізу құжаттары, машинаны айдап әкелу. Барлық қатысушылар арасындағы үйлестіру — жеке міндет.
Жиі кездесетін қиындықтар
Біріншісі — толық емес немесе келісілмеген құжаттар топтамасы. Құжаттар арасындағы сериялық нөмірдің, жинақтың немесе иесі деректерінің сәйкессіздігі процесті түзетілгенге дейін тоқтатады.
Екіншісі — дұрыс таңдалмаған әкелу режимі. Уақытша әкелу кіру кезінде тиімдірек көрінеді, бірақ машинаны пайдалануға шектеу қояды, оларды бұзған кезде кейінге қалдырылған төлемдер дереу төленетін болады.
Үшіншісі — мерзімдерді бағаламау. Рәсімдердің әрқайсысы жеке-жеке ақылға қонымды уақыт алады, бірақ дәйекті өту кезінде олардың қосындысы айларға жинақталады.
Мерзімдер: жоспарға нені енгізу керек
Жоспарлаудағы басты қате — рәсімдеу машина келгеннен кейін басталады деп есептеу. Іс жүзінде рәсімдердің бір бөлігі алдын ала іске қосылады: кедендік жоспарлау, тізілімге арналған топтаманы дайындау, пайдалану схемасын келісу.
Өндірушіден жаңа ұшақтарды жеткізу мерзімі айлармен өлшенеді, ал танымал модельдер бойынша бір жылға жетеді. Дәл осы терезені дайындыққа пайдалану керек: машина келген сәтте құжаттар жиналған болуы тиіс.
Шынайы тәсіл — екі бағытты қатар жүргізу. Біріншісі: өндіріс және жеткізу. Екіншісі: кеден, тізілім, ұшуға жарамдылық, пайдалану схемасы. Егер екінші бағыт қалып қойса, ұшақ тұрып қалады.
Машина таңдауда бұл нені білдіреді
Рәсімдер кез келген түр үшін бірдей, бірақ құжаттар көлемі мен мерзімдер әртүрлі. Өндірушіден келген жаңа машина жолды қысқарақ өтеді: зауыттық құжаттама толық және қайшылықсыз.
Парк бірнеше машинадан құралатын оқу желісі үшін оларды партиямен әкелудің мәні бар: рәсімдер мен келісулердің бір бөлігі әр борт үшін емес, түр бойынша бір рет өтеді. Бұл Archer TX ұшағына да, дизельді Archer DX ұшағына да, екіқозғалтқышты Seminole ұшағына да қатысты.
Piper M500 немесе Daher TBM 960 сияқты турбовинтті машиналар үшін сервистік қолдау мәселесі қосылады: борт қайда қызмет көрсетіледі және қай ұйым ұшуға жарамдылықты сақтауды өз мойнына алады.
JetHunter Қазақстанға Piper және Daher ұшақтарын жеткізеді әрі әкелу, тіркеу және пайдаланушыға қою рәсімдерін сүйемелдейді — екі бағыт қатар жүріп, машина келгеннен кейін тұрып қалмауы үшін.
«Әкелу мен тіркеу жеткізуден кейін емес, онымен қатар жүреді. Ұшақ келген күні рәсімдеуді бастаған иесі айларын жоғалтады — оның үстіне машина тұрып қалады және төленген.»
— Алексей Мордвинцев, JetHunter CEO
Автор: Алексей Мордвинцев, JetHunter компаниясының CEO, Іскерлік авиация индустриясы кәсіпқойлары қауымдастығының (АПИДА) президенті. Салада 14 жылдан астам.
