Uçak sözleşmesi ile Özbekistan bayrağı altında yapılacak ilk uçuş arasında bir dizi işlem gerçekleşir: gümrük işlemleri, devlet siciline kayıt ve uçuşa elverişlilik sertifikasının alınması. Aşağıda, bu prosedürü, düzenleyici gereklilikleri ve Özbekistan sisteminin Kazakistan sisteminden nasıl farklılaştığını ele alacağız.
Kim denetliyor?
Ülkedeki sivil havacılık şu kurumlar tarafından düzenlenmektedir: Ulaştırma Bakanlığına bağlı Sivil Havacılık Ajansı, Uzaviatsia ajansı olarak da bilinen bu kurum, eski Devlet Uçuş Güvenliği Gözetimi Teftiş Kurulu temelinde, 1 Şubat 2019 tarihinde Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuştur.
Özbekistan, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'nün tam üyesidir. Sözleşme, 3 Temmuz 1992'de Parlamento tarafından onaylandı ve ICAO üyeliği aynı yılın 12 Kasım'ından itibaren yürürlüğe girdi.. Bu, ulusal düzenlemelerin ICAO standartlarına dayandığı ve sertifikaların uluslararası alanda tanındığı anlamına gelir.
Kurum, uçak sahibinin ihtiyaç duyduğu tüm belgeleri eksiksiz olarak düzenler: uçak tescil belgesi, uçuşa elverişlilik belgesi, gürültü belgesi, telsiz ekipmanı belgesi ve ticari işletme için hava operatör belgesi.
Kazakistan'dan temel fark
Özbekistan, Avrasya Ekonomik Birliği'nin üyesi değildir; gözlemci statüsüne sahiptir ancak Gümrük Birliği'nin üyesi değildir. Bu durum, ithalat hesaplamalarını temelden değiştirir.
Kazakistan, Avrupa Birliği'nin tek tip kurallarına tabidir: sınıflandırma, oranlar ve beyan prosedürleri Avrupa Birliği mevzuatı tarafından belirlenir ve uçaklar gümrükten geçtikten sonra Avrupa Birliği malı statüsüne alınır. Özbekistan ise kendi ulusal gümrük rejimini, kendi oran ve prosedürleriyle uygular.
Pratik sonuç: Kazakistan ithalatı için geliştirilen sistem doğrudan aktarılamaz. Ödeme hesaplamaları, belge listesi ve teslim süreleri yeniden hesaplanmalı ve bu, sözleşme imzalanmadan önce, sonrasında değil, yerel bir gümrük müşaviriyle birlikte yapılmalıdır.
Birinci adım: gümrük işlemleri
Bir ithalat rejimi belirlenir. Gümrük vergileri ve harçlarının ödenmesiyle yapılan kalıcı ithalat, uçağa cumhuriyet içinde serbest dolaşıma izin veren mal statüsü kazandırır. Geçici ithalat ise bazı ödemeleri erteler ancak kullanım süresi ve niteliğiyle ilgili koşullar getirir.
Belirli fiyatlar, uçağın tipine, ağırlığına ve kullanım amacına bağlıdır. Yeni uçaklar için belge süreci, kullanılmış uçaklara göre daha kısadır: ihracat uçuşa elverişlilik sertifikası ve fabrika teslim belgeleri temel paketi oluşturur.
Seçilen ödeme yönteminin şartlarının ihlal edilmesi, ertelenmiş ödemeleri anında ödemeye dönüştürür; bu nedenle ödeme yöntemi, giriş ödemesini azaltma isteğine göre değil, fiili işletme planına göre seçilir.
İkinci adım: eyalet kaydı
Cumhuriyetin Hava Kanunu, tüm sivil uçakların zorunlu olarak kayıt altına alınmasını gerektirmektedir. Kayıt defterine dahil olmak için, uçağın belgeleri, mülkiyet kanıtı, sahibine ait bilgiler ve kullanılmış uçaklar için önceki kayıt defterinden kaydın silindiğine dair belgelerle birlikte bir başvuru yapılması gerekmektedir.
Sonuçlara göre bir tescil belgesi düzenlenir ve uçağa UK- ön ekli bir kuyruk numarası verilir. Bu noktadan itibaren Özbekistan düzenleyici kurumunun gözetimi altına girer.
Uçuşa elverişlilik sertifikası, gürültü sertifikası ve telsiz ekipmanı sertifikası eş zamanlı olarak işlenir. Bu işlemlerin her biri tek başına basittir, ancak birlikte ele alındığında, ardışık olarak değil paralel olarak tamamlanması daha uygun olan bir dizi son tarih oluştururlar.
Üçüncü adım: sömürü
Kayıt ve uçuşa elverişlilik, bir uçağın uçmasına izin verir, ancak operasyonel şeklini belirlemez. Hava Kanunu'nun 44. maddesine göre, uçak operasyonları için bir kurum tarafından verilen hava işletme sertifikası gereklidir.
Bunu elde etmek için bir dizi hazırlık yapılır: her tip için bir uçuş operasyon kılavuzu, bir bakım programı, mürettebat için yer ve uçuş eğitim programı, asgari ekipman listesi ve bir havacılık güvenlik programı.
Özel kullanım için gereksinimler farklıdır ve evrak işleri daha az kapsamlıdır. Tasarım, bakım gereksinimlerini, personel gereksinimlerini ve mülkiyetin ekonomik yönlerini belirlediği için satın almadan önce seçilir.
Piyasa özelliği: tek operatör
Cumhuriyette kendi işletme sertifikasına sahip yalnızca bir kayıtlı operatör bulunmaktadır. Bu durum, uçak sahibi için uçağı kiralama konusunda sınırlı seçenekler ve önceden bir işletme planı geliştirme gerekliliği anlamına gelir.
Özel uçak kiralama pazarı için pratik bir sonuç: Özbekistan'a yapılan özel uçuşların önemli bir kısmı Kazakistan, BAE veya Türkiye'den kalkan uçaklarla gerçekleştiriliyor ve bekleme süreleri bir buçuk ila üç saat arasında değişiyor. Özel jet sahibi olmak bu bağımlılığı ortadan kaldırıyor.
Aynı zamanda bu, pazarın gelişmekte olduğu anlamına da gelir: turist akışı artıyor, altyapı gelişiyor ve şimdi pazara giren işletme sahibi, hizmet konusunda daha az rekabetin olduğu ancak yüklenici seçiminin de daha kısıtlı olduğu koşullarda çalışıyor.
Son teslim tarihleri: Plana neleri dahil etmelisiniz?
Sık yapılan bir hata, gümrük işlemlerinin uçağın varışından sonra başladığını varsaymaktır. Gerçekte, gümrük planlaması, kayıt defterinin hazırlanması ve operasyonel plan onayı çok önceden başlar.
Üreticiden yeni uçakların teslimat süreleri aylarla ölçülür ve popüler modeller için bir yıla kadar uzayabilir. Bu süre hazırlık için kullanılır: uçak gelmeden önce belgelerin toplanması gerekir.
Gerçekçi bir yaklaşım, iki paralel hat oluşturmaktır: bir tarafta üretim ve tedarik, diğer tarafta ise gümrük, tescil ve uçuşa elverişlilik. Bu hatlar varış noktasında kesişir ve ikinci hat gecikirse uçak yere indirilir.
Bu süreçte kimler yer alıyor?
Sahip tarafında ise prosedürlere çeşitli uzmanlar dahil oluyor. Gümrük komisyoncusu ithalat prosedürlerinden ve ödeme hesaplamalarından sorumlu, avukat mülkiyet haklarını ve yapısını denetliyor ve uçuşa elverişlilik bakım kuruluşu teknik dokümantasyonla ilgileniyor.
Uçak tedarikçisi, sürecin fabrika aşamasından sorumludur: ihracat uçuşa elverişlilik sertifikası, teslimat belgeleri ve uçağın nakliyesi. Taraflar arasındaki koordinasyon ayrı bir görevdir; bu koordinasyon olmadan işlemler paralel yerine ardışık olarak ilerler.
Sık karşılaşılan zorluklar
İlk sorun, belgelerdeki tutarsızlıklardır: seri numarası, ekipman veya sahip bilgileri farklı şekilde listelenmiştir. Bu küçük bir sorun gibi görünse de, düzeltilene kadar süreci fiilen durdurur.
İkincisi, yanlış seçilmiş bir ithalat rejimi olup, ihlal edilmesi durumunda ertelenmiş ödemelerin derhal yapılmasına neden olur. Üçüncüsü ise zaman çerçevesinin hafife alınmasıdır: her bir işlem ayrı ayrı makul bir süre alırken, ardışık olarak tamamlandığında toplam süre aylara ulaşır.
Bu, uçak seçerken ne anlama geliyor?
İşlemler her tür için aynıdır, ancak evrak işi miktarı değişir. Üreticiden yeni bir uçak için süreç daha kısadır: fabrika belgeleri eksiksiz ve tutarlıdır.
Örneğin turboprop uçaklar için Piper M500 veya Daher TBM 960 Servis desteği sorunu da ekleniyor: Uçağın bakımı nerede yapılacak ve uçuşa elverişliliğinin devamlılığını hangi kuruluş sağlayacak? Gelişmekte olan bir pazarda, bu sorunun cevabı, uçak tipinin seçimini, özellikleri kadar etkiliyor.
Eğitim amaçlı filolar için uçakları gruplar halinde devreye almak mantıklıdır: bazı onaylar her uçak için ayrı ayrı değil, tip başına yalnızca bir kez yapılır. Bu durum aynı zamanda şunlar için de geçerlidir: Archer TX, ve dizel Archer DX.
JetHunter, Özbekistan'a Piper, Pilatus ve Daher uçakları tedarik etmekte ve ithalat, kayıt ve operatör atama prosedürlerini destekleyerek her iki rotanın da paralel olarak yürütülmesini sağlamaktadır.
«"Özbekistan, Avrasya Ekonomik Birliği üyesi değil ve bu, hesaplamaları değiştiren ilk şey. Kazakistan için geliştirilen sistem burada doğrudan uygulanamaz; gümrük rejimi farklı."»
— Alexey Mordvintsev, JetHunter'ın CEO'su
Yazar: Alexey Mordvintsev, JetHunter CEO'su, İşletme Havacılık Profesyonelleri Derneği (APIAP) Başkanı. Sektörde 14 yılı aşkın deneyime sahip.
